Dvorac Karačonji

Dvorac čijim pustim hodnicima lutamo napušten je pred kraj Prvog svetskog rata od strane Aladara Karačonjija, praunuka Lasla Karačonjija. Krajem 1918, u toku raspada Austrougarske, u posed je upala rulja koja je opljačkala palatu i razvukla inventar.

Naredne, 1919. godine, u dvorac se useljava Mihail Rodzjanko, ruski emigrant i nekadašnji predsednik ruske Dume, koji je tu živeo do svoje smrti 1924. Dvorac je 1938. prodat opštini Beodra, koja ga je koristila kao osnovnu školu.

Tokom Drugog svetskog rata, kada je Banat bio pod nemačkom okupacijom, u dvorcu je bila smeštena duševna bolnica. Nakon rata, u njemu su bili dom za decu palih boraca, „dom za besprizornu žensku mladež“ (šta god to tada značilo), a od 1960. Osnovna škola „Miloš Popov“, o čemu svedoče crteži dečijih motiva na zidu pored centralnog stepeništa.

Godine 1980, po nečijoj sumanutoj ideji, u dvorac se useljava hemijska industrija „Hinom“ i tu ostaje do 2000. godine, kada firma odlazi u stečaj. Još uvek se u balskim salama i trpezarijama palate Karačonjijevih nalaze cisterne sa kiselinama i drugim hemijskim supstancama, a naknadno su ugrađeni i teretni liftovi za robu.

Prosto je neverovatno da je palata kakva bi u Francuskoj, Nemačkoj, Austriji, pa čak i Mađarskoj, Rumuniji i Poljskoj, privlačila na hiljade turista i zapošljavala lokalno stanovništvo – kod nas služila kao fabrika. Nakon 2000. godine, dvorac Karačonji je bez namene i u lošem stanju. Meštani govore kako su u toku pregovori sa jednom turskom kompanijom koja će ga, navodno, pretvoriti u luksuzni spa-hotel.

Dvorac je izgradio plemić i veliki župan Torontalske županije Laslo Karačonji između 1842. i 1846. godine na svom imanju u Beodri.

Malo predistorije: naselje koje danas poznajemo kao Novo Miloševo nastalo je spajanjem dva naselja – Beodre i Dragutinova. Dragutinovo je novi naziv koji je selo Karlovo ponelo po Dragutinu Ristiću, pukovniku srpske vojske iz Prvog svetskog rata. Karlovo je dobilo ime po ocu Marije Terezije, Karlu IV Lotarinškom.

U 16. veku je Karlovo (koje se tada nije tako zvalo) bilo u posedu feudalca Ištvana Tegeldija, ali je nakon nekoliko razornih poplava opustelo i raseljeno. Kraljevskim komorskim dobrima posed je pripojen 1751, a već 1753. se spominje da Karlovo naseljavaju Srbi, pretežno oni iz razvojačene Potisko–pomoriške vojne granice.

Na prvoj licitaciji komorskih dobara posed je 1781. kupio jermenski trgovac Bogdan Karačonji, koji se kasnije pomađario, po ceni od 105.000 forinti. Ovo dobro je postalo moderno i napredno, i donelo je Karačonjijevima ogroman novac, od koga su izgradili dva ogromna dvorca u Beodri.

Zgrada je izgrađena kao reprezentativni rezidencijalni objekat koji svojom prostornom dispozicijom i arhitektonskim rešenjem zauzima dominantan položaj u prostranom parku. Oblikovana je u klasicističkom stilu, kao i svi prateći objekti u sklopu imanja.

Dvorac je izdužene pravougaone osnove i predstavlja jedan od retkih spratnih rezidencijalnih objekata. Glavna fasada rešena je simetrično, sa plitkim rizalitima na uglovima, koji se završavaju timpanonima. Na središnjem delu glavne fasade nalazi se reprezentativni ulaz smešten ispod portika.

Portik u prizemlju nose pravougaoni dorske stubove, dok su na spratnom delu, gde je velika terasa, korintski stubovi sa arhitravom, golim frizom i trougaonim timpanonom. Prizemlje je od sprata odvojeno horizontalnom podelom naglašenom kordonskim vencem.

Prozorske ose se poklapaju na spratu i prizemlju i ritmično su raspoređene duž fasade. Prozorske otvore u prizemlju uokviruju pilastri sa jonskim kapitelima i polukružnim stepenastim frontonima, dok su na spratu korintski kapiteli i pravolinijski frontoni na dekorativnim konzolama.

Na dvorišnoj strani fasada je ravna, a naglašena je centralnim zastakljenim delom koji nose dorski stubovi. Prozorske ose se poklapaju, a bočni rizaliti naglašeni su nizom prozorskih otvora.

U sklopu imanja nalazili su se i ekonomski objekti – konjušnice, štale, magacini i odeljenja za poslugu – koji zajedno sa dvorcem čine arhitektonski i stilski jedinstven kompleks.

Posle Drugog svetskog rata dvorac je korišćen kao dom za nezbrinutu decu, popravni dom, osnovna škola i postrojenje za proizvodnju kućne hemije – hemijska industrija Hinom. Unutrašnjost je prilagođena potrebama fabrike, ali nikada nije adekvatno renovirana; naročito je narušen izgled zadnje fasade. Park oko dvorca, nekada moćan, gotovo je nestao zbog devastacije industrije.

Postojao je i drugi, stariji dvorac u Beodri, koji je porušen. Izgradio ga je Lajošev brat, Laslo Karačonji, između 1838. i 1842. godine. Lajoš i Laslo izgradili su i crkvu sa dva tornja u Beodri – dva brata, dva dvorca, dva tornja. Ovaj drugi dvorac je srušen posle Prvog svetskog rata. I on je bio u klasicističkom stilu. Smatra se da su oba dvorca bila u samom vrhu evropske klasicističke arhitekture.

Zadnja fasada današnjeg dvorca je u lošem stanju. Dvorac je spomenik kulture od velikog značaja, bez namene i u vrlo lošem stanju. Fabrika je iseljena, te se dvorcu može prići.

Izvor: dvorcisrbije.rs